Một mật khẩu cho mọi tài khoản: vì sao nguy hiểm và cách đổi dần
Dùng một mật khẩu cho mọi tài khoản tiện thật, nhưng cũng rủi ro nhất. Rất nhiều người dùng một mật khẩu, hoặc vài biến thể của nó, cho mọi tài khoản. Dễ nhớ. Và rất nguy hiểm.
Các trang web bị lộ dữ liệu người dùng xảy ra thường xuyên, kể cả trang lớn. Khi một danh sách email và mật khẩu bị lộ, kẻ gian dùng phần mềm tự động thử cặp đó trên hàng loạt trang khác: Gmail, Facebook, Shopee, ngân hàng. Bạn dùng chung mật khẩu thì một chỗ lộ, mọi chỗ đều mở.
Mục lục
Kiểm tra xem email của bạn đã từng bị lộ chưa
Vào trang haveibeenpwned.com, nhập địa chỉ email. Trang này tổng hợp các vụ lộ dữ liệu đã được công bố. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy email mình nằm trong năm, bảy vụ.
Giải pháp: trình quản lý mật khẩu
Không ai nhớ nổi năm mươi mật khẩu khác nhau. Trình quản lý mật khẩu nhớ giùm bạn. Bạn chỉ cần nhớ một mật khẩu chính.
- Có sẵn miễn phí: Google Password Manager trên Chrome và Android, ứng dụng Mật khẩu trên iPhone.
- Ứng dụng riêng: Bitwarden (có bản miễn phí), 1Password và một số ứng dụng khác.
Chúng tạo mật khẩu ngẫu nhiên, dài, lưu lại, và tự điền khi bạn đăng nhập.
Đổi dần, đừng đổi hết một lúc
Đổi cả trăm tài khoản trong một buổi thì không ai làm nổi. Làm theo thứ tự:
- Email chính. Quan trọng nhất, vì email dùng để khôi phục mật khẩu mọi tài khoản khác.
- Ngân hàng, ví điện tử.
- Mạng xã hội, Zalo, tài khoản mua sắm có lưu thẻ.
- Còn lại: đổi dần mỗi khi đăng nhập vào trang nào đó.
Mật khẩu chính phải thật mạnh
Dùng một cụm từ dài, ví dụ bốn năm từ ngẫu nhiên ghép lại, dễ nhớ với bạn mà người khác không đoán được. Không dùng ngày sinh, số điện thoại, tên con. Mật khẩu này không dùng cho bất cứ đâu khác.
Thêm một lớp: xác thực hai lớp
Bật xác thực hai lớp cho email, ngân hàng, mạng xã hội. Dùng ứng dụng xác thực hoặc khóa bảo mật sẽ an toàn hơn nhận mã qua SMS. Nhiều dịch vụ giờ còn hỗ trợ passkey, đăng nhập bằng vân tay hoặc khuôn mặt thay cho mật khẩu. Có thì nên bật.
Vài câu hỏi hay gặp
Trình quản lý mật khẩu có an toàn không? Nó an toàn hơn nhiều so với việc dùng một mật khẩu cho mọi tài khoản. Toàn bộ mật khẩu được mã hóa, và bạn chỉ cần nhớ một mật khẩu chính thật dài, thật khó đoán. Nhớ bật xác thực hai lớp cho chính tài khoản trình quản lý.
Lỡ quên mật khẩu chính thì sao? Nhiều dịch vụ không lấy lại được mật khẩu chính, vì họ cũng không đọc được dữ liệu của bạn. Lúc cài đặt, hãy lưu mã khôi phục ra giấy và cất ở chỗ an toàn trong nhà.
Có cần đổi hết mật khẩu trong một lần không? Không cần. Cứ bắt đầu với email, ngân hàng và mạng xã hội. Những tài khoản ít dùng thì đổi dần mỗi khi đăng nhập lại. Vài tuần sau, danh sách tài khoản dùng chung mật khẩu sẽ ngắn đi thấy rõ.
Hôm nay hãy đổi mật khẩu cho một tài khoản quan trọng, và dần bỏ thói quen một mật khẩu cho mọi tài khoản. Tìm hiểu thêm về mật khẩu, hoặc đọc bài nhận diện tin nhắn lừa đảo.